Natuur en landschap
Bijzondere natuur in een eeuwenoud coulissenlandschap
Landgoed De Wiersse is meer dan huis, tuin en park. Rondom de historische kern strekt zich ruim 300 hectare bos, water, hooiland en akker uit: een kleinschalig coulissenlandschap dat in Nederland zijn gelijke bijna niet kent. Wat De Wiersse zo bijzonder maakt, is de combinatie van eeuwenlang zorgvuldig beheer en uitzonderlijke natuurlijke omstandigheden. Op korte afstand wisselen droog en nat, zuur en kalkrijk elkaar af, en juist die overgangen maken het landgoed rijk aan planten en dieren.
Een landschap vol microreliëf
De Wiersse ligt op een oud dekzandlandschap. Door het hele gebied lopen west-oost gerichte dekzandruggen met een fraaie paraboolvorm, met daartussen langgerekte laagten. In het oostelijke deel zijn de hoogteverschillen het grootst, tot wel twee à drie meter over korte afstand; naar het westen wordt het reliëf zachter. Dit fijnmazige microreliëf zorgt ervoor dat hoog en laag, droog en nat elkaar voortdurend afwisselen. Binnen één perceel kan de begroeiing daardoor sterk verschillen, en dat is precies wat de natuur hier zo gevarieerd maakt.
Kwel en kalk: een zeldzame bodem
In de laagten van De Wiersse komt van nature grondwater omhoog. Dit kwelwater is basenrijk tot kalkrijk, een zeldzaamheid in het overwegend zure zandlandschap van de Achterhoek. Waar dat kalkhoudende water het maaiveld bereikt, ontstaan bodems en groeiplaatsen die elders in Nederland nauwelijks nog voorkomen. De overgangen van droog naar nat en van zuur naar basenrijk leveren bijzonder waardevolle gradiënten op: over een handvol meters verandert de plantengroei volledig.
Ecoloog André Jansen en geomorfoloog Gilbert Maas stelden voor De Wiersse een landschapsecologische systeemanalyse op. Daaruit blijkt dat vooral de noordwesthoek van het landgoed uitzonderlijk hoge potenties heeft voor hoogwaardige natte natuur, ook op regionale schaal. Het maakt De Wiersse tot een van de kansrijkste plekken voor natte schraallanden in deze streek.
De natuurtypen die wij beheren
Rondom het landgoed beheren wij circa 130 hectare bos en natuur en ruim 50 hectare in agrarisch natuurbeheer. In de natte, kalkrijke laagten liggen vochtige hooilanden en natte schraallanden, met hier en daar vochtige heide. Daaromheen vormen oude bossen, hakhout, houtwallen, lanen en poelen een dicht en gevarieerd weefsel. Veel van deze percelen zijn klein, waardoor de variatie binnen korte afstand groot is.
De komende jaren breiden wij de natuur verder uit: ruim 14 hectare landbouwgrond wordt omgevormd tot nieuwe natuur. De provincie heeft die nieuwe natuur al opgenomen in het natuurbeheerplan 2026.
De natuurtypen op De Wiersse, per perceel. De natte hooilanden en schraallanden in de kalkrijke laagten zijn het meest bijzonder.
Bijzondere flora en fauna
De rijkdom aan overgangen vertaalt zich in een opvallende soortenrijkdom. In de vochtige hooilanden bloeien dotterbloem, holpijp en verschillende orchideeën, waaronder de grote keverorchis; in de bossen groeit de brede wespenorchis, en langs de Baakse Beek verspreidt zich van nature de koningsvaren. Ook het dierenleven is uitzonderlijk: hier leven hagedissen en kamsalamanders, dwergvleermuizen, vier soorten spechten, broedende ijsvogels en houtsnippen, en de zeldzame grote weerschijnvlinder.
Die rijkdom gaat verder dan wat direct opvalt. De Wiersse herbergt tal van soorten van de Rode Lijst, en zelfs paddenstoelen die nergens anders in Nederland voorkomen. Het is het levende bewijs van een landschap dat eeuwenlang met zorg en terughoudendheid is beheerd.
Eeuwenlang zorgvuldig beheer
Dat De Wiersse zo rijk is gebleven, is geen toeval. Al eeuwen wordt hier terughoudend en zorgvuldig beheerd. Het parklandschap van 32 hectare is nog nooit geploegd, het hakhout wordt al generaties lang in een vaste cyclus afgezet, en op de landbouwgronden werken wij deels extensief, met ruimte voor kruiden, akkerranden en houtwallen. Ook in het bos is geïntegreerd beheer al decennia het uitgangspunt, met evenwicht tussen landschap, ecologie en houtoogst.
Zo blijft het karakteristieke coulissenlandschap in stand: open hooilanden en akkers, omzoomd door bosjes, singels en lanen, afgewisseld met natuur. Dat evenwicht houden wij bewust in stand, en waar we kunnen herstellen wij het, zodat de bijzondere natuur van De Wiersse ook voor volgende generaties behouden blijft.
